آشنایی با لوازم جانبی کنتاکتور
آشنایی با لوازم جانبی کنتاکتور
کنتاکتورها از جمله تجهیزات بسیار پرکاربرد در تابلو برق های صنعتی هستند. این کلیدهای الکترومغناطیسی بمنظور کنترل جریان یا بعبارتی کنترل عملکرد مصرف کنندههای الکتریکی مورد استفاده قرار میگیرند. مزیت اصلی کنتاکتورها، قابلیت کنترل از راه دور آنهاست.
کنترل عملکرد کنتاکتور (یا بعبارتی مصرف کننده متصل به کنتاکتور) به کمک تیغه های فرمان انجام میشود. گاهی اوقات متناسب با شرایط و نیازهای پروژه نیاز به افزایش قابلیتهای کنتاکتور داریم.
در چنین شرایطی استفاده از لوازم جانبی کنتاکتور ضروریست. تجهیزات جانبی متناسب با برند کنتاکتور ممکن است متفاوت باشند.
مقدمه ای بر ساختار و عملکرد کنتاکتور
درک ساختار و عملکرد کنتاکتور میتواند به درک عملکرد ملحقات آن کمک کند. از اینرو ابتدا به بیان مقدمه ای در مورد کنتاکتور خواهیم پرداخت. کنتاکتور یک کلید الکترومغناطیسی است که به منظور کنترل عملکرد مصرف کننده های مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. ساختار کنتاکتور شامل بخش های زیر است:
- بدنه یا قاب محافظ
- کنتاکت ها یا تیغه ها
- بوبین یا بخش فرمان
- مکانیزم کنترل جرقه
تیغه و بوبین مهمترین بخشهای عملکردی کنتاکتور هستند به دو بخش اصلی و کمکی تقسیم میشوند تیغه اصلی مسیر عبور جریان بار است و تیغه کمکی بمنظور اجرای مکانیزم های کنترلی مورد استفاده قرار میگیرند.
سیگنال راه اندازی کنتاکتور توسط مدار فرمان صادر میشود. رسیدن سیگنال به بوبین سبب ایجاد یک آهنربای الکتریکی میشود که قادر است تیغه اصلی را بسته و مصرف کننده را روشن کند بمنظور حفظ وضعیت مدار در حالت بسته و اتصال شاسیهای روشن و خاموش به مدار، از تیغه های کمکی کنتاکتور استفاده میشود.
لوازم جانبی کنتاکتور
اشاره کردیم که بمنظور افزایش قابلیتهای کنتاکتور از تجهیزات جانبی استفاده میشود. با توجه به برند کنتاکتور مورد استفاده، ممکن است شاهد تغییراتی در نوع و ساختار تجهیزات جانبی باشیم.
نکته مهم که در این زمینه قابل اشاره است، وابستگی لوازم جانبی کنتاکتور به نوع کاربرد آنست.
مهمترین تجهیزات جانبی کنتاکتور عبارتند از:
تیغه کمکی کنتاکتور
به منظور اجرای فرآیندهای کنترلی مختلف از تیغه های کمکی کنتاکتور استفاده میشود. اغلب کنتاکتورها بصورت پیشفرض دارای چند تیغه کمکی ند. تعداد تیغه کمکی در نمونه های مختلف کنتاکتور متفاوت است. به عنوان مثال کنتاکتور 330 آمپر220V AC (2 باز +2 بسته) HDC633022M7 هیمل
دارای دو تیغه کمکی است.
در حالی که کنتاکت کمکی کلید حرارتی (تیپ بزرگ _ نصب از بغل) NS2-AU11 1NO+1NC چینت(چاینت) است. از تیغه های کمکی در پیاده سازی مدار فرمان و فرآیندهای کنترلی استفاده می شود. هرچقدر پیچیدگی مدار فرمان بیشتر باشد، نیاز به تعداد تیغه کمکی بیشتری داریم.
برای رفع این نیاز، راهکار ویژه ای وجود دارد. یکی از لوازم جانبی کنتاکتور که کاربرد زیادی دارد، تیغه کمکی است. این تیغه ها در آرایش های مختلف با تعداد و وضعیت متنوع تیغه ها عرضه می شوند. این تیغه ها عموما به صورت جانبی به کنتاکتور نصب می شوند. اما در برخی برندها تیغه کمکی به جلوی کنتاکتور متصل می شود.
سرج پروتکتور یا جرقه گیر
SURGE در لغت به معنای نوسان یا افزایش ناگهانی است. منظور از سرج در مدار الکتریکی، ایجاد یک موج گذرا روی جریان، ولتاژ یا توان است. به طور خاص در سیستمهای قدرت، یک اضافه ولتاژ با مدت زمان کمتر از نیم سیکل در شکل موج ولتاژ ایجاد می شود. این نوسان می تواند در سیکل مثبت یا منفی اتفاق بیافتد و بنابراین ولتاژ را افزایش یا کاهش می دهد. این وضعیت در زمان کوتاهی از بین می رود.
این نوسانات گذرا، سبب افزایش ناگهانی ولتاژ یا اختلال در شکل موج می شوند وممکن است به تجهیزات الکترونیکی آسیب وارد کنند و یا حتی آن ها را به کلی از بین ببرند. سرج می تواند تا دامنه های ده ها هزار ولت برسد. این نوسانات به طور کلی در بازه های زمانی میکرو ثانیه اتفاق می افتند. به کمک یکی از لوازم جانبی کنتاکتور می توان از این آسیب ها پیشگیری کرد.
سرج پروتکتور یا جرقه گیر کنتاکتور قادر است سرج ایجاد شده در اثر سوئیچینگ کنتاکتور را کنترل و از وارد آمدن آسیب به کنتاکتور و سایر اجزای مدار جلوگیری کند. این تجهیزات با نام تجاری Surge Protector، Surge Supppressor یا Surge Protective Device (SPD) شناخته می شوند. این تجهیزات ساده به صورت موازی با کویل کنتاکتور بسته شده و مدار را در برابر سرج ناشی از عملکرد کنتاکتور محافظت می کنند. جرقه گیرها با قطعات الکترونیکی متفاوتی ساخته می شوند.
اینترلاک مکانیکی
یکی از روش های راه اندازی موتور الکتریکی سه فاز، راه اندازی چپ گرد – راست گرد با استفاده از کنتاکتور است. در این روش از دو کنتاکتور مجزا به منظور کنترل عملکرد موتور استفاده می شود. یکی از کنتاکتورها موتور را در وضعیت چپ گرد فعال می کند و کنتاکتور دیگر در وضعیت راست گرد موتور را راه اندازی می کند.
گاهی اوقات ممکن است به دلیل خطای انسانی یا خطا در مدار فرمان، سیگنال فعالسازی به صورت همزمان برای هر دو کنتاکتور ارسال می شود. وقوع این شرایط می تواند برای موتور و سایر تجهیزات متصل به آن آسیب زا باشد. یکی از لوازم جانبی کنتاکتور از وقوع چنین وضعیتی پیشگیری می کند. این تجهیز اینترلاک مکانیکی نام دارد. اینترلاک بین دو کنتاکتور قرار می گیرد.
سایر لوازم جانبی کنتاکتور
بسته به نوع کاربری و توان کنتاکتورها، برخی تجهیزات جانبی وجود دارند این تجهیزات بین برندهای مختلف متفاوت است. حتی ممکن است برخی از تولید کنندگان هیچکدام از این تجهیزات جانبی را به بازار عرضه نکنند. مهمترین لوازم جانبی کنتاکتور علاوه بر موارد بیان شده عبارتند از:
- تایمرهای قطع و وصل کنتاکتور (رله حالت جامد)
- پوشش (کاور) ترمینال برای نمونه های جریان بالا
- ماژول سیم کشی (اتصال به شبکه)
- ماژول موازی کننده کنتاکتورها
- لینک کننده کنتاکتورهای موازی
- لچ مکانیکی
- ترمینال جانبی
- و …
بسته به نیازهای پروژه ممکن یک یا چند نمونه از لوازم جانبی کنتاکتور در یک پروژه مورد استفاده قرار بگیرد.
جمع بندی
کنتاکتورها از جمله تجهیزات بسیار پرکاربرد در تابلو برقهای صنعتی هستند. قابلیت کنترل از راه دور و همچنین توانایی کنتاکتور در مدیریت جریانهای بزرگ، سبب گسترش استفاده از این تجهیزات شده است. گاهی اوقات نیاز به افزایش قابلیت های کنتاکتور داریم.
در چنین شرایطی استفاده از لوازم جانبی کنتاکتور میتواند راهگشا باشد. لوازم یا تجهیزات جانبی کنتاکتور بسته به برند تجهیزات متفاوت است. اینترلاک مکانیکی، کنتاکت کمکی و سرج پروتکتور پرکاربردترین نمونه های این تجهیزات هستند.
